تنبور در ترکیه ثبت ملی شد؟ ، پس از ثبت مولانا در یونسکو به نام ترکیه حالا نوبت تنبور است؟

به گزارش وبلاگ انجمن ما، ایران موزه ای ست به وسعت یک کشور و این وظیفه متولیان فرهنگ و هنر را سنگین تر می نماید. پیش از این شاهد بودیم که همین دارایی های فرهنگی توسط دیگر کشورها مورد دست درازی نهاده شد. بعد از ثبت کردن نام مولانا در یونسکو به عنوان عارف و شاعر اهل ترکیه، حالا این کشور در اقدامی جدید قصد ثبت کردن ساز تنبور به عنوان ساز ملی خود در یونسکو را دارد.

تنبور در ترکیه ثبت ملی شد؟ ، پس از ثبت مولانا در یونسکو به نام ترکیه حالا نوبت تنبور است؟

هرگوشه از این خاک، نشان از تاریخ و فرهنگی غنی دارد، از مردمانی هنرپرور که با ذوق و ظرافت یا بنایی ساخته اند یا کلامی موزون سروده اند یا نغمه ای روح نواز آفریده اند. از نکیسا و باربد موسیقیدان تا مولانا و حافظ شاعر تا استاد علی اکبر اصفهانی معمار، تا هنرمندان هم روزگارمان.

درباره این مساله با استاد سید آرش شهریاری گفت وگویی کردیم که در ادامه می خوانید:

چرا ترکیه به این فکر افتاد که ساز تنبور را به نام کشورش ثبت جهانی کند؟

این که ترکیه چرا به این فکر افتاد خود یک مساله است، اما این که ما برای ثبت سازهایمان چه کاری انجام داده ایم مساله ای مهم تر است. ترکیه از دیرباز سابقه زیادی در کوشش برای ثبت آثار و شخصیت های فرهنگی و هنری ما داشته است. مثل مولانا با عنوان عارف و شاعر و عبدالقادر مراغه ای که از بزرگ ترین موسیقدانان قرین هشتم است. ایشان مبدع مبانی علمی موسیقی بوده و آهنگسازی را به شیوه ای نو و علمی گسترش داده.

آیا مراغه ای به عنوان موسیقیدان اهل ترکیه ثبت شده است؟

خیر. اگر کوشش های استاد محمدرضا درویشی نبود ترکیه یا افغانستان که هر دو درباره ایشان مدعی بودند پیروز به ثبت عبدالقادر به نام کشور خودشان می شدند.

بر چه مبنایی ترکیه مدعی مراغه ای ست؟

بعد از فوت مراغه ای فرزندان ایشان به دربار عثمانی می فرایند و موسیقی و دانش و آثار وی را در آنجا گسترش و آموزش می دهند. این مساله باعث می گردد آنها خود را صاحب این موسیقی و موسیقیدان بدانند.

با انتقال این موسیقی توسط فرزندان عبدالقادر آیا سازی هم با عنوان تنبور به آنجا برده شد؟

خیر. ما با ترکیه سازهای مشترکی داریم، مثل عود و قانون که هر دو از سازهای ایرانی هستند اما این نوع تنبور مورد بحث، مختص غرب ایران است و در جای دیگری با این شکل و ساختار وجود ندارد.

چند نوع ساز با عنوان تنبور در ایران وجود دارد و خاستگاه آنها کجاست؟

دو نوع تنبور در ایران استفاده می گردد؛ یکی تنبور بغدادی و دیگری تنبور خراسانی است. تنبور در واقع اولین سازی است که به شکل کاسه طنینی و دسته بلند و دستان بندی ساخته شده که بعدها سازهای دیگر از این دست، با الگو دریافت از این ساز ساخته شده اند. خاستگاه تنبور خراسانی در شرق ایران یا همان خراسان بزرگ است که به نام دوتار شناخته می گردد و خاستگاه تنبور بغدادی، غرب ایران است که این ساز را به نام تنبور شاه خوشین یا کُردی می شناسند. این ساز در بین مردم کُرد غرب ایران و کردستان عراق که از طایفه یارسان هستند قدمت بسیاری دارد.

در ترکیه مشخصا سازی به نام تنبور وجود دارد؟

بله سازی با عنوان تنبور ترکی در موسیقی ترکیه وجود دارد که صدا و لحن و ساختار ظاهری متفاوتی با تنبور ایرانی دارد. تنبور ترکی کاسه ای به شکل دایره و دسته ای بلند با پرده بندی ای با تعداد زیاد دارد که ساز سنتی آنها محسوب می گردد. با تنبور ترکی همان موسیقی عبدالقادر مراغه ای و مقام هایی که در موسیقی قدیم ایران مرسوم بوده نواخته می گردد، مثل مقام راست، بیات، نیریز، بوسلیک و ...در واقع موسیقی قدیم همان موسیقی ای ست که از غرب ایران آمده و ریشه در مقامات موسیقایی و آوازی تنبور ایرانی دارد.

تنها جایی که این موسیقی و این الحان قدیم هنوز اجرا می گردد کردستان است و این بیت خوان های کردستان هستند که این مقام ها را اجرا می نمایند. ممکن است که بخش هایی از این مقام ها به مرور زمان به فراموشی سپرده شده باشند اما این موسیقی هنوز بین کردها در جریان است و توسط بیت خوان ها و شمشال نوازها اجرا و آموزش داده می گردد.

منظورتان کردستان ایران است یا مناطق کردنشین ترکیه، سوریه و عراق هم این موسیقی را دارند؟

این نوع از موسیقی مقامی در کشورهای ناحیه فلات ایران رواج داشته مثل سوریه، عراق، ترکیه و دیگر کشورهایی که در این حیطه جغرافیایی هستند. کشورهای دیگر از قبیل همین ترکیه، برای خودشان فرهنگ سازی می نمایند. حتی اگر این فرهنگ، فرهنگ وارداتی باشد یا این که قسمتی از فرهنگی که متعلق به ایشان نیست را به ناحق به نام خود ثبت می نمایند. مثل همین ساز تنبور که حالا مدعی ثبت این ساز به نام خودشان شده اند. ترکیه می تواند تنبور ترکی را که مربوط به کشور خودش هست را ثبت جهانی کند اما تنبور را به عنوان تنبور محض که قدیمی ترین نوع ساز با این نام است را نمی تواند ثبت کند.

منظورتان از تنبور محض چیست؟

سازی ست که به عنوان مرجع شناخته می گردد و سازهای دیگر بعد از تنبور با الگو دریافت از این ساز ساخته شده اند و این ساز مرجع، یا تنبور محض، همین تنبور کُردی رایج در ایران است. با اسناد و مدارک موجود، از نگاره های سنگی گرفته تا متون باستانی که نام ساز تنبور در آنها ذکر شده می توان اثبات کرد که این ساز متعلق به ایران است.

آیا تنبور ترکیه هم قدمتی مانند تنبور کُردی دارد؟

خیر. قدمت تنبور کُردی را می توان با نغمات باستانی و آثار تاریخی ای که باقی مانده اثبات کرد، اما تنبور ترکی این اسناد را ندارد چون قدمتی همپای تنبور ایرانی ندارد و موسیقی ای که با تنبور ترکیه اجرا می گردد موسیقی قدیم ایران است که توسط عبدالقادر مراغه ای به ترکیه برده شده. برای این که بگوییم تنبور ساز رسمی موسیقی مقامی ایران است و ساز مرجع موسیقی قدیم بوده، مثل عود که ساز مرجع بوده است، مدارک و اسناد ما کم نیست.

چگونه باید از ثبت شدن تنبور به نام ترکیه جلوگیری کرد؟

برای نمونه جمهوری آذربایجان تار را به نام کشورش ثبت کرد، که این تار، تار قفقازی یا همان تار آذری ست و ساز متفاوتی نسبت به تار ایرانی است. اما متاسفانه مسئولان ما بعد از آن همه کشمکش هنوز برای ثبت تار ایرانی اقدامی نکرده اند. بحث اینجاست که هر فرهنگی ممکن است مورد چپاول قرار بگیرد اگر چنانچه متولیان آن فرهنگ توان و دانش لازم را نداشته یا به عمد منفعل باشند.

ترک ها مولانا را به نام خودشان زدند و اگر پیروز به ثبت تنبور هم بشوند چه بسا بر دیگر قسمت های فرهنگی و دارایی کشورمان دست درازی نمایند. درواقع این ما هستیم که باید مراقب اموال مان باشیم و دست مان را روی کلاه مان بگذاریم تا باد نبرد.

وظیفه اهالی موسیقی مخصوصا حوزه تنبور در این مورد خاص چیست؟

در چنین مواردی به طور مستقیم از ما کاری ساخته نیست، چون ما قدرت اجرایی یا موقعیت مدیریتی نداریم. ما می توانیم اعتراض کنیم یا این که با ارائه اسناد و مدارک و مشاوره دادن به مسئولان از این موضوع دفاع کنیم. آن هم در صورتی که آنها بخواهند عکس العملی نسبت به این مساله نشان بدهند.

بهتر نیست استادان تنبور این اعتراض را کتبا به مسئولان ارائه دهند؟

بله این هم اقدام خوبی می تواند باشد، در صورتی که مسئولان مربوطه خواستار حل این مساله باشند. من به عنوان عضوی از جامعه موسیقی این مساله را از طریق رسانه شما باید بگویم که ناکارآمدی خانه موسیقی باعث این مسائل می گردد.

از جمله وظایف خانه موسیقی حمایت و دفاع از موسیقی و فرهنگ موسیقایی کشور است. این نشان از بی تعصبی بعضی مسئولان دارد که یک کشور مثل آذربایجان که روزگاری جزو خاک ایران بوده ساز تار را به نام کشور خود ثبت کند و مسئولان ما هیچ اقدام جدی ای انجام ندهند.

منظور از تعصب همان حمایت کردن است. اگر مسئولان از جمله وزارت ارشاد اسلامی به واقع از فرهنگ و هنر حمایت می کردند هیچ وقت چنین مسائلی پیش نمی آمد. اگر بدین منوال پیش برود ممکن است در آینده هربخشی از فرهنگ ایران یک مدعی پیدا کند. ساز تار را که بردند، بعید نیست در آینده فلان کشور مدعی کمانچه و بهمان کشور مدعی سنتور بگردد و ما سرمان بی کلاه بماند.

چه چاره ای باید اندیشید؟

متولیان فرهنگ باید کوشش و تمرکز بیشتری حداقل نسبت به موسیقی نشان بدهند، به سازهای مقامی و باستانی مثل تنبور، دوتار خراسان، قیچک بلوچی، رباب و سازهایی از این دست بیشتر اهمیت داده گردد. این سازها باید جایی برای تدریس آکادمیک در دانشگاه های موسیقی پیدا نمایند.

سنندج به عنوان پایتخت دف ایران ثبت شده است، آیا برای ثبت یکی از حوزه های تنبورنوازی کرمانشاه به عنوان شهر تنبور اقدامی شده است؟

این خود یکی از مسائل در حوزه تنبور است. شهر کرند غرب در منطقه دالاهو به عنوان شهر تنبور ثبت شده، اما متاسفانه با اعتراض دیگر شهرهای حوزه تنبورنوازی روبرو شده است. در حالی که تمام این شهرها از یک فرهنگ و یک موسیقی هستند و سهمی مساوی در تنبور دارند. بهتر بود کرمانشاه به عنوان مرکزیت به نام شهر تنبور ثبت می شد.

و حرف آخر.

مسئولان نیابد این موضوع را بی اهمیت بشمارند، حتی از دیدگاه سیاسی هم می توان این مساله را آنالیز کرد. ترکیه توسط دولت اسلامی اداره می گردد، اما این مساله باعث نشده که تعصبات دینی، فرهنگ را تحت الشعاع قرار دهد، چنانچه هرساله مراسم مربوط به مولانا را برگذار می نمایند که هم گردشگران بسیاری را جذب می نماید هم درآمدزایی خوبی برای ترکیه دارد، علاوه براین خود را به عنوان کشوری غنی به لحاظ فرهنگی و هنری در سطح بین المللی معرفی می نمایند. حال این که مولانا ایرانی است.

امیدوارم مسئولین محترم و مخصوصا رئیس جمهور به این موضوع توجه نمایند. باید به فرهنگ و موسیقی نیز توجه بگردد. اما متاسفانه تا الان هیچ مسئولی برنامه ای برای حل مسائل موسیقی نداشته است.

متاسفانه در کشور ما موسیقیدان جایگاهی را که باید ندارد، در حالی که در ترکیه هنرمندان طراز اول شخصیت های ملی محسوب می شوند. ما می خواهیم از موسیقی و یک ساز مقامی دفاع کنیم، اما این در حالی ست که ترویج بی رویه موسیقی سطحی پاپ باعث به فراموشی سپرده شدن بخش عمده و اصلی و موسیقی هنری و ملی ایران شده است. باید بگویم که موسیقی ما بیمار است.

منبع: همشهری آنلاین

منبع: چمدان

به "تنبور در ترکیه ثبت ملی شد؟ ، پس از ثبت مولانا در یونسکو به نام ترکیه حالا نوبت تنبور است؟" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "تنبور در ترکیه ثبت ملی شد؟ ، پس از ثبت مولانا در یونسکو به نام ترکیه حالا نوبت تنبور است؟"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید